BAS357 — Cost-Volume-Profit (CVP) Analysis Cheat Sheet

Class 11–12 | Nonprawich Intakaew | SIIT

🤔 ทำไม CE Student ถึงต้องเรียนเรื่องนี้?

ลองนึกภาพว่าเราจะเปิด SaaS Startup ขาย subscription:

• "ต้องมี user กี่คนถึงจะไม่ขาดทุน?" → Break-even point
• "ถ้าลด price 20% แล้วได้ user เพิ่ม 50% คุ้มมั้ย?" → Sensitivity Analysis
• "ต้องการกำไร $100K ต้องขายเท่าไหร่?" → Target Income

CVP = เครื่องมือ "What If" ของธุรกิจ เหมือนเราทำ simulation ก่อน deploy จริง

💰 ต้นทุน 2 ประเภทที่ต้องเข้าใจก่อน

Fixed Costs — ต้นทุนคงที่

จ่ายเท่าเดิมไม่ว่าจะขายได้เท่าไหร่

Apple Park ค่าเช่า/ปี = $100M
ขาย iPhone 1 เครื่อง  → ค่าเช่ายังคือ $100M
ขาย iPhone 1M เครื่อง → ค่าเช่ายังคือ $100M

เหมือน Netflix $15/เดือน — ดู 1 ซีรีส์หรือ 100 ซีรีส์ก็จ่ายเท่าเดิม แต่ยิ่งดูเยอะ ราคาต่อซีรีส์ยิ่งถูก

Variable Costs — ต้นทุนผันแปร

จ่ายเพิ่มขึ้นตามจำนวนที่ขาย

ค่าชิ้นส่วน iPhone 1 เครื่อง = $300
ขาย 1,000 เครื่อง → Variable Cost = $300,000
ขาย 2,000 เครื่อง → Variable Cost = $600,000

เหมือนชาบู — แต่ละคนกินเท่าไหร่ก็จ่ายตามนั้น ยิ่งกินเยอะ ยิ่งจ่ายเยอะ แต่ราคาต่อจานเท่าเดิม

สรุป Cost Behavior

📊 CVP Graph — ภาพรวมทั้งหมด

กำไร/ขาดทุน
    ↑
    │                    /← Revenue Line (slope = ราคาขาย)
    │                  /
    │                /← กำไร (Profit Zone)
    │              ✕ ← Break-even Point
    │            / │
    │          /   │← ขาดทุน (Loss Zone)
    │        /←Total Cost Line (slope = variable cost)
    │──────/──────────────────────→ Volume (units)
    │    /
Fixed Cost (จุดเริ่มต้นของ Cost Line)

• เหนือ break-even → กำไร ✅
• ใต้ break-even → ขาดทุน ❌
• จุดตัด = Break-even Point

🎯 Contribution Margin — หัวใจของ CVP

$\boxed{\text{Contribution Margin (CM)} = \text{Revenue} - \text{Variable Costs}}$

CM คือ "เงินที่เหลือหลังจ่ายต้นทุนผันแปร" — ใช้ไปจ่าย Fixed Costs และสร้างกำไร

ขาย iPhone 1 เครื่อง ราคา $1,000
Variable Cost (ชิ้นส่วน, แรงงาน) = $600
─────────────────────────────────
Contribution Margin = $400

เงิน $400 นี้ → จ่าย Apple Park, เงินเดือน Tim Cook ก่อน
ถ้าจ่าย Fixed Costs ครบแล้วยังเหลือ → นั่นคือ กำไร!

Contribution Margin Ratio (CM Ratio)

$\boxed{\text{CM Ratio} = \frac{\text{CM per Unit}}{\text{Unit Sales Price}}}$

CM Ratio 40% = ทุก $1 ที่ขายได้ →$0.40 ไปจ่าย Fixed Costs และกำไร

⚖️ Break-Even Point — จุดคุ้มทุน

ถามว่า: "ต้องขายเท่าไหร่ถึงไม่ขาดทุน?"

Break-even in Units (จำนวนหน่วย)

$\boxed{\text{Break-even (units)} = \frac{\text{Fixed Costs}}{\text{CM per Unit}}}$

Break-even in Dollars (ยอดขายเป็นเงิน)

$\boxed{\text{Break-even (dollars)} = \frac{\text{Fixed Costs}}{\text{CM Ratio}}}$

ตัวอย่าง ABC Co.

CM per Unit = $5.00 - $3.00 = $2.00
CM Ratio    = $2.00 ÷ $5.00 = 40%

Break-even (units)   = $200,000 ÷ $2.00 = 100,000 units
Break-even (dollars) = $200,000 ÷ 0.40  = $500,000

🍎 Apple Analogy: ถ้า Apple เปิด App Store service ใหม่ Fixed Cost $200M/ปี, CM 40$500M ก่อนถึงจะไม่ขาดทุน

🎯 Target Income — ขายเท่าไหร่ถึงได้กำไรตามที่ต้องการ?

$\boxed{\text{Unit sales} = \frac{\text{Fixed Costs} + \text{Target Income}}{\text{CM per Unit}}}$

$\boxed{\text{Dollar sales} = \frac{\text{Fixed Costs} + \text{Target Income}}{\text{CM Ratio}}}$

Break-even คือ Target Income = $0 — สูตรเดียวกัน แค่ใส่ target จริง ๆ แทน

ตัวอย่าง ABC Co. (Target = $40,000)

Units needed = ($200,000 + $40,000) ÷ $2.00
             = $240,000 ÷ $2.00
             = 120,000 units

🛡️ Margin of Safety — "buffer zone" ก่อนขาดทุน

$\boxed{\text{Margin of Safety} = \text{Actual Sales} - \text{Break-even Sales}}$

$\boxed{\text{Operating Income} = \text{Margin of Safety} \times \text{CM Ratio}}$

ตัวอย่าง

Actual Sales    = $100,000
Break-even      = $80,000
CM Ratio        = 40%

Margin of Safety  = $100,000 - $80,000 = $20,000
Operating Income  = $20,000 × 0.40     = $8,000

ถ้า revenue ลดลงเกิน $20,000 → เริ่มขาดทุน — ยิ่ง Margin of Safety สูง ยิ่งปลอดภัย

📈 Change in Operating Income — กำไรเปลี่ยนเท่าไหร่ถ้าขายเพิ่ม?

$\boxed{\Delta\text{Operating Income} = \Delta\text{Sales Volume} \times \text{CM Ratio}}$

หลัง break-even แล้ว ทุก $1 ที่ขายได้เพิ่ม → กำไรเพิ่ม$0.40 (ถ้า CM Ratio 40%)

🔬 Sensitivity Analysis — "What If" scenarios

ทดสอบว่าถ้าเปลี่ยน price / cost / volume → กำไรจะเป็นยังไง?

Base Case: Speedo Bicycle (500 bikes)

Scenario 1: จ่ายโฆษณา $12,000 → ขายเพิ่ม 10% (550 bikes)

Extra CM    = 50 bikes × $200 = $10,000
Extra Fixed = $12,000 (ค่าโฆษณา)
Net Change  = $10,000 - $12,000 = -$2,000

Operating Income ลดจาก $20,000 → $18,000 ❌

❌ ไม่คุ้ม — ค่าโฆษณาแพงกว่า CM ที่ได้เพิ่มมา

Scenario 2: โฆษณา + ลดราคา 10% → ขายเพิ่ม 25% (625 bikes @ $450)

New CM per unit = $450 - $300 = $150 (ลดลงจาก $200!)
Total CM = 625 × $150 = $93,750
Fixed    = $92,000

Operating Income = $93,750 - $92,000 = $1,750 ❌

❌ แย่กว่าเดิมมาก — ลดราคาทำให้ CM ต่อหน่วยหด แม้ขายได้เยอะขึ้น

Scenario 3: โฆษณา + ลดราคา + เปลี่ยนเงินเดือน → Commission (750 bikes)

เปลี่ยน Fixed Salary $50,000 → Commission $25/unit (Variable)
New Variable Cost = $300 + $25 = $325/unit
New CM per unit   = $450 - $325 = $125
New Fixed         = $92,000 - $50,000 = $42,000

Total CM = 750 × $125 = $93,750
Operating Income = $93,750 - $42,000 = $51,750 ✅

✅ กำไรพุ่งจาก $20,000 →$51,750 — การแปลง Fixed → Variable ลด risk และเพิ่มกำไร

🛍️ Sales Mix — หลายสินค้า CM ไม่เท่ากัน

เมื่อขายหลายสินค้า ให้ใช้ Weighted Average CM Ratio

$\boxed{\text{Overall CM Ratio} = \frac{\text{Total CM}}{\text{Total Sales}}}$

$\boxed{\text{Break-even} = \frac{\text{Fixed Costs}}{\text{Overall CM Ratio}}}$

ตัวอย่าง Speedo: Bikes + Carts

Overall CM Ratio = $265,000 ÷ $550,000 = 48%
Break-even       = $170,000 ÷ 0.48     = $354,167

ยิ่งขาย Carts เยอะกว่า Bikes (CM 55% > 40%) → Overall CM Ratio สูงขึ้น → Break-even ต่ำลง

⚠️ Assumptions ของ CVP — ข้อจำกัดที่ต้องรู้

CVP ใช้ได้แค่เมื่อ:

1. Relevant Range — ราคาขาย, variable cost, fixed cost คงที่ในช่วงที่วิเคราะห์
2. Sales Mix คงที่ — สัดส่วนสินค้าแต่ละชนิดไม่เปลี่ยน
3. Production = Sales — ไม่มีสินค้าค้างสต็อก

CVP เหมือน linear regression — ใช้ได้ดีในช่วงข้อมูลที่มี แต่อย่า extrapolate ไปไกลเกินไป

📝 Exercise Guide — วิธีทำโจทย์แต่ละข้อ

Exercises 1, 2, 3 — Fresno Processing Company (Cottonseed)

ข้อมูลที่ให้:

• ราคาขาย: $200/ton
• Variable Costs: Cottonseed $80 + Processing$26 + Marketing $44 = **$150/ton**
• Fixed Costs: Processing $340,000 + Admin$300,000 = $640,000/year

Exercise 1: หา CM และ CM Ratio

(a) CM per unit = $200 - $150 = $50/ton

(b) CM Ratio = $50 ÷ $200 = 25%

Exercise 2: หา Break-even

(a) Break-even ($) = $640,000 ÷ 0.25 = $2,560,000

(b) Break-even (tons) = $640,000 ÷ $50 = 12,800 tons

Exercise 3: Target Income = $240,000

(a) Dollar sales = ($640,000 + $240,000) ÷ 0.25
               = $880,000 ÷ 0.25
               = $3,520,000

(b) Tons = $3,520,000 ÷ $200 = 17,600 tons

หรือจะคิดแบบ units ก่อนก็ได้: ($640,000 +$240,000) ÷ $50 = 17,600 tons ✓

Exercise 4 — Porter Corporation

ข้อมูลที่ให้:

• Fixed Costs: $800,000
• Variable Cost: $45/unit
• CM Ratio: 25%

วิธีคิด:

รู้ variable cost และ CM ratio → หา selling price ก่อน

(a) CM Ratio = CM ÷ Price → 25% = (Price - $45) ÷ Price
    ดังนั้น Variable Cost Ratio = 100% - 25% = 75%
    Price × 75% = $45
    Price = $45 ÷ 0.75 = $60/unit

    CM per unit = $60 - $45 = $15

(b) Units = ($800,000 + $400,000) ÷ $15
          = $1,200,000 ÷ $15
          = 80,000 units

(c) Dollar sales = ($800,000 + $400,000) ÷ 0.25
                = $1,200,000 ÷ 0.25
                = $4,800,000

Exercise 5 — Jackson Company

ข้อมูลที่ให้:

• Break-even Sales = $24,000
• Variable Cost Ratio = $0.60 per$1 of sales (60%)

วิธีคิด:

รู้ variable cost ratio → หา CM ratio ก่อน → แล้วหา fixed cost จาก break-even

(a) CM Ratio = 100% - 60% = 40%

(b) Break-even = Fixed Costs ÷ CM Ratio
    $24,000 = Fixed Costs ÷ 0.40
    Fixed Costs = $24,000 × 0.40 = $9,600

(c) Dollar sales = ($9,600 + $36,000) ÷ 0.40
               = $45,600 ÷ 0.40
               = $114,000

📌 Key Pattern สำหรับทุกโจทย์ CVP:

1. หา CM per unit หรือ CM Ratio ก่อนเสมอ
2. รวม Fixed Costs + Target Income (ถ้า break-even ใช้ Fixed อย่างเดียว)
3. หารด้วย CM per unit (ถ้าต้องการเป็น units) หรือ CM Ratio (ถ้าต้องการเป็น dollars)